Wersja angielskaWersja niemiecka      logo bip epuap icon

Powstańcy Wlkp Ziemi Jaraczewskiej Drukuj

 

ADAM ANTONIEWICZ
POWSTANIEC WIELKOPOLSKI



antoniewiczAdam Antoniewicz (1888-1944) – rolnik , powstaniec wielkopolski, uczestnik ruchu oporu w czasie II wojny światowej, kolporter gazetki „Dla Ciebie Polsko”, więzień m.in. Fortu VII, Zwickau, Rawicza.
Adam Antoniewicz syn Macieja i Franciszki z d. Szcześniak urodził się 12 grudnia 1888 roku w Bielejewie. W czasie I wojny światowej został, jako rezerwista, powołany do armii niemieckiej. Bezpośrednio po wojnie wstąpił do oddziałów Powstania Wielkopolskiego. Walczył z 3. Kompanią Jarocińską m.in. pod Rawiczem. Wrócił do domu jako inwalida wojenny.
22 czerwca 1920 roku zawarł związek małżeński z Agnieszką z d. Wojtkowiak z Panienki, urodzoną 1 listopada 1897 roku, córką Andrzeja i Marianny z d. Jankowskiej. Z tego małżeństwa urodziło się pięcioro dzieci: Bolesław, Zofia, Kazimierz, Helena i Barbara (zmarła w dzieciństwie). Cała rodzina mieszkała w domu, który Agnieszka Antoniewicz wraz z ziemią otrzymała od swej krewnej.
W roku 1936 Antoniewiczowie kupili od Ernesta Fischera von Mollard z parcelacji 12,5 ha ziemi. Parcelę tę odebrał im Fischer na przełomie 1939/40 roku, natomiast ich własną ziemię na wiosnę 1940 roku. Z ziemi kościelnej (około 50 ha), z ziemi Antoniewiczów (16 ha) i nieco później dołączonej 12/13 grudnia 1940 roku) utworzyli Niemcy jedno gospodarstwo, zarządzane najpierw przez osadzonego na probostwie pod koniec 1940 roku Niemca z Bezarabii – Emila Bochneta. Na tym gospodarstwie pracował m. in. Adam Antoniewicz z synami Bolesławem i Kazimierzem, natomiast córka Zofia pracowała u żony Bochneta – Fryderyki. Po odejściu Emila Bochneta na wojnę w końcu 1941 roku gospodarstwem tym zarządzał byrgemajster z Bielejewa Blum, a po jego odejściu do Magnuszewic, Hajm. Chociaż pewien nadzór sprawował osadzony w grudniu 1941 r. w domu u Adama i Agnieszki Antoniewicz Niemiec ze Śląska Karol Drobek. Początkowo rodzina Antoniewiczów mieszkała w swoim domu.
W końcu lipca 1942 roku Adam Antoniewicz został aresztowany przez gestapo - był to ciąg aresztowań członków organizacji „Dla Ciebie Polsko”- cztery dni wcześniej została aresztowana w Witaszycach Maria Banaszak, a dwa tygodnie wcześniej jej mąż Stanisław (małżeństwo Banaszaków mieszkało przez pewien czas u Antoniewiczów). Żegnając się z żoną, powiedział „Po mnie już nikogo nie wezmą”. Najpierw został przewieziony do Jarocina. Sąd Obwodowy w Jarocinie 13 sierpnia 1942 r. skazał go na 4 miesiące więzienia. Nadprokuratora w Lesznie 7 września 1942 r. zmieniła wyrok na 6 miesięcy obozu karnego. Nie udało się ustalić postawionych w Jarocinie zarzutów. W międzyczasie gestapo powiązało A. Antoniewicza z działalnością antyniemieckiej organizacji wydającej gazetkę „Dla Ciebie Polsko” i przewieziono go do Poznania do Fortu VII. Tam oraz w Domu Żołnierza brutalnymi metodami wymuszano zeznania. W Forcie VII był więziony 5 miesięcy, następnie w więzieniu na terenie Niemiec w Zwickau oraz we Wrocławiu i Zgorzelcu (Görlitz). Adam Antoniewicz współpracował m.in. z członkami Tajnej Organizacji Wojskowej- Alojzym Gryglem (straconym przez Niemców 5 maja 1943 r. w Dreźnie) i Stanisławem Banaszakiem (straconym 3 maja 1943 r. w Poznaniu w więzieniu na ul. Młyńskiej 1) oraz Janem Parowaczem (straconym 20 maja 1943 r. we Wrocławiu). Np. przywiózł do Ruska do Alojzego Grygla dwóch zbiegłych z Chrzana jeńców angielskich, aby po 2-3 dniach przewieźć ich w inne miejsce. Tych faktów w czasie przesłuchań na szczęście nie ujawniono. Wyrokiem Wyższego Sądu Krajowego w Poznaniu (OLG) na sesji wyjazdowej w Rawiczu w dniach 16-17 marca 1943 r. otrzymał 6 lat obozu karnego. Wyrok uzasadniono następująco: „Antoniewicz był właścicielem gospodarstwa rolnego aż do swojego aresztowania 68 dni temu w Panience (Klarahof) powiat Jarocin. Gdy wiosną 1941 r. wyjechał (kilka razy) do Jarocina, rozmawiał z podróżnym, który przysiadł się do jego wozu. Oboje rozmawiali o wojnie i wydarzeniach politycznych. Podróżny powiedział do oskarżonego, że musi czytać więcej polskich gazet i dał mu adres kolejarza Jana Krystkowiaka w Falkstadt, powiat Jarocin, o którym wiadomo, że posiadał polskie broszury. Antoniewicz poszedł następnego dnia do Krystkowiaka i otrzymał od niego ulotkę „Dla Ciebie Polsko”, którą zabrał ze sobą do domu. (Jan Krystkowiak aresztowany przez Niemców 28.09.1942. Przez OLG w Poznaniu na sesji wyjazdowej w Budziszynie 31.05.1943 skazany na karę śmierci. Wyrok wykonano 8.07.1943 w więzieniu w Dreźnie). Jednocześnie wręczono mu kopertę z 15-25 sztukami zakazanych broszur, które powinien przewieźć dla polskiego duchownego w Książu Wielkopolskim (Tiefenbach), powiat Śrem (Schrimm). Oskarżony wykonał tę misję, mimo swojej wiedzy o zawartości koperty. Przekazał duchownemu, wiodącemu działaczowi nielegalnego stowarzyszenia SL, ulotki w sieni plebanii. Latem 1941 r. Antoniewicz znów poprosił Krystkowiaka o ulotki. Ten wyjaśnił jednak, że nie będzie więcej zajmował się kolportażem nielegalnych ulotek. Oskarżony przyznał się do winy”.
Żona Agnieszka nie otrzymywała od Niemców przez dłuższy czas żadnej informacji o losach męża. Według płk. Stanisława Przybylskiego otrzymała z Zwickau list z dnia 31.01.1943 r., z Rawicza 3.10.1943 r. i 1 .04.1944 r. Szczegółowo o pobycie w kolejnych więzieniach, skazaniu, osadzeniu w Rawiczu poinformował Agnieszkę Antoniewicz brat ks. Wacława Kluskowskiego, proboszcza parafii Góra, także więziony w Rawiczu. Wrócił stamtąd szczęśliwie i skontaktował się z żoną Adama Antoniewicza. Od męża otrzymała także jeden gryps z Frontu VII. Pisał m. in. że gdy przeżyje to zabierze żonę i dzieci do Poznania i pokaże im mury, na których jest także jego krew.
Po aresztowaniu Niemcy wstrzymali całej rodzinie kartki żywnościowe. Otrzymywali mąkę od właściciela młyna na ulicy Wrocławskiej w Jarocinie- Wierzbińskiego, u którego na początku wojny Adam Antoniewicz złożył 15 q żyta. Po mąkę tę jeździła najczęściej Agnieszka Antoniewicz i jej syn Bolesław. Kartki żywnościowe przywrócił dopiero byrgemajster z Bielejewa, który na przełomie 1942/43 przejął zarząd nad scalonym gospodarstwem.
Przed świętami Bożego Narodzenia 1941 r. wyrzucono rodzinę z ich domu i przesiedlono do sąsiadującego z ich gospodarstwem domu Ignacego i Stanisławy Antczak, których 13.12.1940 r. wysiedlono do Generalnej Guberni.  Tam w chacie pod strzechą mieszkały trzy rodziny – 16 osób. W domu Antoniewiczów zamieszkał Ślązak Karol Drobek z rodziną.
Adam Antoniewicz zmarł w nocy 13 stycznia 1944 roku. W wieczór poprzedzający śmierć był torturowany za współpracę ze współwięźniem. Więźniowie każdego dnia musieli odpruć zdarte podeszwy od 14 par butów żołnierskich. Gdy pierwszy raz nie wykonał normy dostał kilka dni karceru. Gdy następny raz nie mógł podołać tej pracy umówił się z młodszym współwięźniem, że ten mu pomoże w zamian za porcję chleba. W celi był jednak informator Niemców. Nadzorca, potężny mężczyzna, w obecności więźniów kazał Adamowi na placu apelowym robić pompki. Gdy ten już nie mógł się podnieść wszedł mu na plecy i skakał po nim. Współwięźniowie zanieśli nieprzytomnego do celi. Zmarł po północy. Oficjalny powód śmierci to „zapalenie płuc”. Po zakończeniu wojny Agnieszka Antoniewicz uzyskała zgodę na ekshumację zwłok męża i pochowanie na cmentarzu w Panience.


napisała Kazimiera Horyza Pachciarz

Bibliografia:
• APP – teczka Adama Antoniewicza.
• USC. Ks. młż. Góra 16/1920.
• Wyrok Wyższego Sądu Krajowego (OLG) w Poznaniu na sesji wyjazdowej w Rawiczu w dn. 16-17.03.1943 (ksero).
• Encyklopedia Konspiracji Wielkopolskiej 1939-1945. Praca zbiorowa po red. Mariana Woźniaka. Instytut Zachodni. Poznań 1998 str. 71 i in.
• Jajor Jan, „Jarocińscy Powstańcy Wielkopolscy”. Kalisz 2005 r.
• Polak Bogusław (red.) „Powstańcy Wielkopolscy. Biogramy uczestników Powstania Wielkopolskiego 1918-1919” t. II. Poznań 2006 r.
• Horyza Pachciarz Kazimiera „Jarocińscy Powstańcy Wielkopolscy – Adam Antoniewicz”. Gazeta Jarocińska 2006 nr 2 (796).
• Krystofiak Stanisław „Atak na Rawicz”. Gazeta Jarocińska 1936 nr 46-47.
• Dokumenty w posiadaniu rodziny: książeczka inwalidy wojennego, zawiadomienie o śmierci, listy z więzienia.
• Tablica na pomniku przy kościele parafialnym w Panience, pow. Jarocin.
• Informacja żony Agnieszki Antoniewicz z d. Wojtkowiak, synów Bolesława i Kazimierza oraz płk. Stanisława Przybylskiego.

 

 

<< Początek < Poprzednia 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Następna > Ostatnie >>
(Strona 2 z 35)
 

rodzina 500

film rodzina500

wniosek 500

BIP

Elektroniczna Skrzynka Podawcza

Dziennik Ustaw

Informacja dla niepełnosprawnych

Wnioski Formularze

Dla inwestora

Turystyka

Przetargi

Darmowa Pomoc Prawna

Gospodarka odpadami

sms

Biuletyn Gazeta

Rozkłady jazdy

rozkladjazdyszkolny

iceo

Mapa Gminy

Inwestycje Unijne

Powiatowy Urząd Pracy

Narodowe Siły Rezerwowe

Wybory samorzadowe 2018

Partnerzy zagraniczni

bilina ico
leuna_ico

nowowolynsk_ico

 

kalendarium

Kalendarium



Czwartek, 21 Czerwca 2018 r.

Imieniny obchodzą:

Albaniusz, Alicja, Alojzy, Alojza, Demetria, Domamir, Marta, Rudolf, Rudolfa, Rudolfina, Teodor

Do końca roku zostało 194 dni.